محمود سامانى
103
مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )
نام عباسيان دانسته شده است « 1 » ، شدت وخامت اوضاع در مصر و نااميدى امير مكه از كمكهاى مصر ، شريف مكه را به دوستى بيشتر با خلفاى عباسى و سلاطين مقتدر سلجوقى تشويق كرد كه در اوج قدرت خود بودند . در اين سال ، شريف محمد بن جعفر به نام خليفه عباسى و سلطان سلجوقى آلب ارسلان خطبه خواند و حى على خيرالعمل را ( كه مخصوص اذان شيعيان بود و پيش از آن به پيروى از فاطميان در اذان مكه ذكر مىشد ) از اذان مكه حذف كرد . « 2 » توسل به ابزار مالى در حرمين از سوى سلجوقيان مؤثر افتاد و موجب شد در مكه ، به نام خليفه عباسى و سلطان سلجوقى خطبه خوانده شود . خليفه فاطمى كه با فرستادن هدايايى به امير مكه در سال 466 ه . ق از او خواسته بود تا نام خليفه عباسى را از خطبه قطع كند ، بدين كار توفيق نيافت ؛ زيرا پيشتر از آن ، امير الحاج كاروان عراق كه در مكه حضور داشت ، اموال فراوانى در اختيار امير مكه قرار داده بود . « 3 » در سال بعد نيز خليفه فاطمى به وسيله نمايندگانش ، هدايايى به شريف مكه ارسال كرد و او را به بازگرداندن خطبه براى فاطميان تشويق كرد . اين رويداد با قطع مبالغى هم زمان شد كه هر ساله خليفه عباسى براى شريف مكه مىفرستاد . بدين ترتيب ، امير مكه بار ديگر براى فاطميان خطبه خواند . « 4 » از اقدامات ملكشاه سلجوقى در حرمين ، مىتوان موارد زير را برشمرد : 1 . بازداشتن اعراب باديه از غارت كاروانهاى حجاج در ازاى پرداخت پول به
--> ( 1 ) . منبع تمام كتابهايى كه اولين سال خوانده شدن خطبه در مكه به نام عباسيان را سال 462 ه . ق دانستهاند ، كتاب الكامل ابن اثير است . ابن خلدون در كتاب تاريخ خود تنها منبعى است كه تاريخ اين واقع را 457 ه . ق دانسته و اتحاف الورى كه بعدها هر دو منبع را در نظر داشته ، هر دو روايت را در كتاب خود آورده است . ( 2 ) . الكامل ، ابن اثير ، ج 10 ، ص 61 ؛ اتحاف الورى ، ابن فهد ، ج 2 ، صص 472 و 473 . ( 3 ) . العقد الثمين ، ج 2 ، 135 ؛ اتحاف الورى ، ابن فهد ، ج 2 ، ص 475 . ( 4 ) . الكامل فى التاريخ ، ج 10 ، ص 97 ؛ المنتظم ، ابن جوزى ، ج 16 ، ص 167 .